Pierwszego okresu warunkowego używamy, mówiąc o sytuacjach, które mają realną szanse zaistnieć w przyszłości. Nie są one pewne, wszak dlatego stosujemy okres warunkowy, a nie po prostu zdanie oznajmujące, jednak ich prawdopodobieństwo jest duże. Zdania w pierwszym okresie warunkowym dotyczą teraźniejszości i przyszłości. Zdanie w części warunkowej wyraża pewną możliwą, spodziewaną sytuację, której nastanie pociąga za sobą wykonanie czynności znajdującej się w zdaniu wynikowym.

Schemat pierwszego okresu warunkowego wygląda następująco:

If … (present) , … (future).

Gdzie słówko present w if clause oznacza użycie czasu teraźniejszego, a future w main clause oznacza czas przyszły. Spójrzmy od razu na kilka przykładów:

If the weather gets better, we will go shopping.

Jeśli pogoda się poprawi, pójdziemy na zakupy – kiedy pierwszy warunek zostanie spełniony (czyli pogoda poprawi się), pójdziemy na zakupy. Pogoda prędzej czy później na pewno się poprawi, stąd zakupy są pewną czynnością, która nastąpi w przyszłości.

If you visit me today, I’ll show you new photos.

Jeśli odwiedzisz mnie dzisiaj, pokażę ci nowe zdjęcia.

If you are late, your boss won’t be happy.

Jeśli się spóźnisz, twój szef nie będzie zadowolony.

If Paul and Mark see their mum, they’ll tell her about the accident.

Jeśli Paul i Mark zobaczą swoją mamę, powiedzą jej o wypadku.

Zauważmy, że prawdopodobieństwo w powyższych zdaniach określa się bardziej pod względem teoretycznym, bez rozważania, czy sytuacja na pewno zaistnieje w przyszłości. Ważne jest, że istnieją warunki, aby dane zdarzenie było możliwe; że pod pewnym warunkiem jest on prawdopodobne. Weźmy pod uwagę ostatnie zdanie. Sytuacja, że Paul i Mark spotkają swoją mamę (prędzej czy później) jest bardzo prawdopodobna i należy oczekiwać, że kiedyś ona nastanie. Jeśli tak się stanie, poinformują ją o wypadku. Sytuacja byłaby niemożliwa, na przykład wtedy, gdyby mama chłopców nie żyła. Wówczas nie byłoby możliwości, aby doszło do spotkania i w konsekwencji całe zdanie byłoby nierealne.

Rzeczywsite prawdopodobieństwo jest określane przez osobę wyrażającą zdanie, może być jej subiektywnym odczuciem. Czasem celowo manipuluje się prawdopodobieństwem, aby uzyskać lepszy efekt retoryczny:

If you don’t shut up, I’ll kill you.

Jeśli się nie zamkniesz, zabiję cię – nie należy oczekiwać, że podmiot rzeczywiście zabije osobę, która dużo mówi, jednak w ten sposób ostrzeżenie staję się silniejsze, podobnie zresztą, jak w języku polskim.

If I ask her out, she’ll agree.

Jeśli zaproszę ją na randkę, zgodzi się – subiektywne odczucie, że jest to sytuacja o dużym prawdopodobieństwie.

Pierwszego okresu warunkowego można swobodnie używać w sposób intuicyjny, bez pamiętanie zbędnych reguł i rozważań nad prawdopodobieństwem. Jeżeli jakieś zdanie w języku polskim przedstawilibyśmy w formie: jeśli coś się wydarzy, to stanie się coś innego, jest to znak, że należy użyć pierwszego okresu warunkowego. Trybu drugiego i trzeciego używamy do sytuacji hipotetycznych, przypuszczeń. Zamiast spójnika “jeśli”, uzywamy wówczas “gdyby”. Jeżeli zdanie nie jest w trybie przypuszczającym, nie jest hipotezą bądź nie wyraża wydarzenia nierealnego, możemy śmiało stosować first conditional.

Zauważmy, że w części if nie używamy czasownika posiłkowego will, mimo tego iż najczęściej odnosi się ono do przyszłości:

If I pass the exam, I will be given scholarship.

Jeśli zdam egzamin, dostanę stypendium – oba zdania składowe odnoszą się do przyszłości.

Możemy za to używać różnych czasów teraźniejszych, nie tylko present simple:

If you have done your homework, we’ll go to the cinema.

Jeśli skończysz pracę domową, pójdziemy do kina – podkreślenie, że drugie zdarzenie wydarzy się dopiero po tym, jak pierwsze zostanie skończone.

W części main clause możemy z kolei stosować różne formy czasu przyszłego, a także czasowniki modalne:

If you fail the exam, what are you going to do?

Co zamierzasz zrobić, jeśli oblejesz egzamin?

If you finish school, we can go to eat out.

Jeśli skończysz szkołę, możemy iść coś zjeść na mieście.

If you find his wallet, you should give it to him.

Jeśli znajdziesz jego portfel, powinieneś mu go oddać.

Zamiast if możemy stosować unless (jeśli nie, chyba że):

Unless you apologise to me, I won’t come.

Jeśli mnie nie przeprosisz, nie przyjdę = Nie przyjdę, chyba że mnie przeprosisz.

Powyższe zdanie możemy zapisać także jako:

If you don’t apologise to me, I won’t come.

Dla zaawansowanych

W celu podkreślenia, iż pewien warunek jest realny, lecz subiektywnie czujemy, że jest małe prawdopodobieństwo, że się wydarzy (nie oczekujemy tego), stosujemy konstrukcję z should bądź happen to:

If you should meet Paul today, ask him to call me.

Jeśli spotkasz dzisiaj Paula, poproś go, aby do mnie zadzwonił – sytuacja jest możliwa, lecz czujemy, że raczej mało prawdopodobne jest, że osoba, do której mówimy, spotka dziś Paula.

If you happen to get late, I’ll book a table for you.

Jeśli się przypadkiem spóźnisz, zarezerwuję dla ciebie stolik – czujemy, że mało prawdopodobne jest, że ktoś się jednak spóźni.

Kiedy używamy konstrukcji z should, możemy dokonać inwersji, pomijając if:

Should you meet Paul today, ask him to call me.

W mowie potocznej także możemy pominąć if w niektórych sytuacjach:

Come in, and I’ll show you my new dress. = If you come in, ….

Jak wejdziesz do środka, pokażę ci moją nową sukienkę.

Często używana jest także konstrukcja to be + bezokolicznik, która podkreśla, że pewna sytuacja (warunek) musi zaistnieć, aby do skutku doszło inne zdarzenie. Podobne zdania formułujemy także w języku polskim:

If I am to pass this exam, I’ll have to learn a lot.

Jeśli mam zdać ten egzamin, będę musiał dużo się uczyć – uczenie się jest konieczne, by zdać egzamin.

We should leave now if we are to get there before midnight.

Powinniśmy wyjechać teraz, jeśli mamy dotrzeć tam przed północą.

Aby podkreślić, że zrobimy coś bez względu na warunek i nawet wówczas, gdy będzie on niekorzystny, możemy zastosować even if:

Even if it doesn’t stop raining, I’ll go for a walk.

Nawet jeśli nie przestanie padać, pójdę na spacer.

Wcześniej pisałem, że w części z if nie używa się słówka will. Są jednak wyjątki. Jeśli chcemy wyrazić coś bardzo uprzejmie, grzecznie bądź podkreślić, że zostawiamy możliwość wyboru osobie, do której się zwracamy, możemy użyć will/would:

If you will close the window, I’ll be very grateful.

Jakbyś mógł zamknąć okno, będę bardzo wdzięczny – uprzejma prośba, która jednocześnie pozostawia decyzję naszemu rozmówcy (wszak może on i tak nie zamknąć okna).

If you would help me in the kitchen, I’ll help you with your homework.

Jeśli pomożesz mi w kuchni, pomogę ci z pracą domową.

Jak zwykle zachęcam do zrobienia kilku ćwiczeń sprawdzających wiedzę: testy z okresów warunkowych